Tiết: 17+18+19
Bài giảng:
TRUYỆN CƯỜI

MỤC TIÊU .
Kiến thức: Biết được lịch sử tên gọi và khái niệm truyện cười. Từ đó tìm hiểu các đặc điểm về nội dung và thi pháp nghệ thuật.
Kĩ năng: Vận dụng tri thức về truyện cười vào việc nhận diện và giảng dạy thể loại trong nhà trường THCS.
Thái độ: Trân trọng, giữ gìn và phát huy những giá trị văn học tốt đẹp qua những bài học mà cha ông để lại qua những câu chuyện.
TÀI LIỆU HỌC TẬP
Giáo trình:
Đinh Gia Khánh, Văn học dân gian Việt Nam, giáo dục, H, 2006.
Lịch sử VHV tập I, II – NXBĐHSP, H,
Tài liệu tham khảo:
Bùi Văn Cường, Nguyễn Tế Nhi sưu tầm, Khảo sát kho tàng văn hóa truyền thống Liễu Đôi, NXB KH XH, H, 1982..
Hoàng Tiến Tự, Bình giảng truyện dân gian, NXB GD, H, 1997.
Lê Trường Phát,Thi pháp văn học dân gian. NXb Giáo dục, 2000.
NỘI DUNG.
Cười là một đặc tính tự nhiên vốn có của con người. Ca dao xưa từng nói: Người ta có miệng có môi/ Khi buồn thì khóc, khi vui thì cười. Đặc biệ, cười còn là nhu cầu cần thiết cho cuộc sống con người: Cấm ăn cấm nói cấm cười/ Cấm ba điều ấy còn vui nỗi gì.
Từ những đặc tính đó chúng ta có thể loại truyện cười trong văn học dân gian.
Vậy truyện cười là gì?
Khái niệm thể loại
Cơ sở xã hội - lịch sử của sự ra đời truyện cười
a. Bản chất của cái cười nhìn từ góc độ nhận thức
- Tiếng cười là một nhu cầu cần thiết trong đời sống con người
- Phân biệt hai loại tiếng cười:
+ Tiếng cười sinh lí(bệnh lí). Cù léc gây cười. Nhưng trong văn học nghệ thuật ta không nhắc đến loại tiếng cười này
+ Tiếng cuời tâm lý: gắn với mục đích nhất định mang ý nghĩa nhân sinh. Đó là tiếng cười khi ta ảm thấy khoái trá, sung sướng kèm theo niềm vui tinh thần. Ở đây chúng ta có cái cười và cái đáng cười
Cái đáng cười: là cái trái với tự nhiên, trái với nhịp điệu bình thường của cuộc sống. Ví dụ: Bà cho cháu bé đi ngủ. Một lúc, bà hỏi cháu: - Cháu ngủ chưa? Cháu trả lời: - Cháu ngủ rồi. -> Cái đáng cười trái với quy luật tự nhiên ở đây là ngủ rồi sao còn trả lời được. Ví dụ 2: Một anh lính được lệnh chuyển công văn, anh dắt ngựa ra đường, rồi cứ thế ngựa chạy trước anh chạy sau, anh cho rằng chạy bằng sáu cẳng như thế ắt nhanh hơn chạy bằng bốn cẳng. Hiển nhiên hành vi này của anh gây ra cái cười. Nhưng cái đáng cười ở đây là cách lập luận về sáu cẳng hay bốn cẳng. Về hình thức rõ ràng sáu lớn hơn bốn nhưng thực chất tốc độ nhanh hay chậm phụ thuộc vào phương tiện di chuyển. Người chắc chắn chạy chậm hơn ngựa. Cái đáng cười ở đây là sự nhầm lẫn giữa hình thức và nội dung.
Cái cười ở đây là hành động cười, nảy sinh từ sự phát hiện ra những cái không phù hợp ấy. Nó được bật lên từ cái đáng cười. Trong câu chuyện cười 2 nó mang tính chất phê phán rõ rệt: nhìn sự việc hời hợt, bề ngoài và được xuất phát từ chính nhận thức xã hội.
b. Bản chất của cái cười nhìn từ góc độ xã hội lịch sử
- Xét về mặt xã hội, cái cười được nảy sinh từ sự bảo thủ, trở thành vật cản ngăn bước phát triển tự nhiên của xã hội. Thông thường gắn với giai cấp thống trị. Nó mang nghĩa phê phán.
Ví dụ: Có ông quan nọ keo bẩn không bao giờ thiết khách bao giờ. Một hôm có người thấy người ở nhà quan đem rổ bát ra cầu ao rửa, mới hỏi: - Nhà hôm nay mời khách đấy à? Người ở nói: - Ôi chà! Ông chủ tôi mà mời khách thì có họa đến ngày chết! Tên quan ở trong nhà nghe thấy, mắng: - Mày biết khi chết tao có mời ai không mà máy dám hẹn trước như thế. Ở đây tên quan tham không còn xa lạ nhưng chính câu nói : Mày biết khi ... lại chứng minh cao độ cho hành vi tham lam. Đây là những thành phần gây cản trở sự phát triển xã hội.
- Cái cuời là một trong vũ khí chống lại những gì lỗi thời, ngăn cản sự phát triển XH.
2. Khái niệm:
Truyện cười là những truyện kể tự sự dân gian kể về những hiện tượng buồn cười nảy sinh nhờ sự khám phá, phát hiện những gì trái với lô gíc